Injera Westerns

Op facebook is er een pagina opgezet, Injera Westerns: shared memories of those of us who grew up in Addis in the 80's. Mijn hart klopt sneller bij het lezen van deze herinneringen. Oude foto's komen voorbij, verhalen worden gedeeld. En ik verdiep mij weer eens in mijn achtergrond, in waar ik vandaan kom. De warmte, de vriendschappen, het internationale gezelschap waar ik mee ben opgegroeid.
Het heeft iets om de herkenning te vinden. Dat je aan een woord genoeg hebt om te weten waar de ander het over heeft. Gedeelde geschiedenis schept een band.

Ook hier in Nederland natuurlijk. De laatste tijd heb ik weer iets meer contact met mensen die ik ken uit de tijd dat ik in Utrecht woonde en werkte. Binnenkort komen er twee oud-collega's langs van zo'n 15 jaar geleden. De gedeelde herinneringen blijven iets waar je op terug kunt vallen.
Als je maar lang genoeg op een plek woont, dan bouw je de geschiedenis vanzelf wel op. En dan kun je terugvallen op een vertrouwdheid die je alleen maar kunt krijgen door tijd door te brengen met elkaar.

Maar soms vind ik het beklemmend. Als het alleen maar lijkt te gaan over "van wie ben je d'r eentje"en "hebt je het al gehoord?" Praten met mensen die alleen maar terug lijken te grijpen op de gedeelde herinneringen in een beperkte omgeving, waar bij de blik zo verkokerd lijkt te zijn dat ander gespreksstof vrijwel onmogelijk lijkt.

Doe mij dan maar mijn versplinterd verleden met mijn gevarieerde contacten. Waarbij ik soms een gevoel van gemis heb, van ergens niet bij horen, en mij dan weer door zo'n facebook pagina weer even helemaal "thuis" voel.

Gesprek met mijn broer

Een paar dagen geleden gaf mijn broer de suggestie om een digitaal gesprek te voeren, en deze als blog te posten. Hier is het resultaat tot nu toe! 

Marit: Als je terugkijkt op jouw jeugd, welke beelden komen dan in je op?

Renzo: Een paar beelden komen naar boven:

Vrijheid: We hebben altijd gewoond op plekken met behoorlijk veel ruimte, de vrijheid om buiten te spelen, boomhutten te bouwen en zorgeloos mijn fantasie zijn gang te laten gaan. Pas in Nederland ging mijn wereld dicht en in mijn beleving is dat de eerste keer dat ik ervoer hoe het was om opgesloten te zijn.

Internationaal:  Het ongelofelijke mix van landen en culturen in mijn klas. Mijn beste vriend kwam uit India bijvoorbeeld en andere klasgenoten van Finland tot Tanzania. Een rijke jeugdervaring die ik telkens weer heb opgezocht in mijn latere leven, bijvoorbeeld op de Kibboets in Israël en zelfs op mijn laatste werkplek in Nederland in het Asielzoekerscentrum. 

Gastvrijheid: Ik weet nog dat er altijd mensen bij ons thuiskwamen van allerij soorten, piloten tot medici. Ons huis was een ontmoetingsplaats en een 'thuis weg van huis' voor vele mensen.

Renzo: Wat zijn de beelden die bij jou opkomen?

Marit: Leuk dat je dat schrijft over gastvrijheid! Dat herken ik heel erg, en dat gecombineerd met het internationale zie ik het liefst ook in mijn leven terugkomen. Hier in Nunspeet valt dat nog niet altijd mee, en ik merk dat taal een behoorlijke barrière kan zijn. In alle landen waar wij woonden spraken alle internationale mensen "gewoon" engels. Hier is dat lang niet altijd het geval! Dus dan zijn er misschien wel mensen uit andere landen waar ik contact mee zou kunnen leggen, maar dan is er toch geen gezamenlijkheid.
Ik denk vooral aan ruimte als ik aan vroeger denk. Van mij af kunnen kijken. In RVA over de Rift Valley heen, in Alert woonden wij op een heuvel, in Amerika in Carville hadden wij het hele terrein tot onze beschikking. Dat wat jij vrijheid noemt, dat noem ik dan ruimte. Dat mis ik nog regelmatig.

Marit: Wat vond jij het minst leuk eigenlijk? 

Renzo: Dat is een goeie vraag, want wij hebben het hier over de periode voor Nederland. Apart… het is moeilijk om ergens op te komen, ik weet dat er minder leuke dingen waren maar mijn gedachten gaan steeds terug naar Nederland. Een momentje…

Het eerste wat dan op komt is het steeds afscheid nemen, zeker van mijn vrienden, de laatste keer was het moeilijkst omdat ik net niet het einde van mijn schooljaar kon afmaken en niet mee kon gaan met het laatste schoolreisje. Achteraf kreeg ik brieven met foto's (o.a. het diploma uitreiking van mijn klasgenoten) gestuurd hoe leuk ze het hadden gehad.

Renzo: Ben ook benieuwd naar jou minst leuke momenten maar ook hoe jou afscheid was geweest.

Marit: Weet je dat ik dat niet wist, van jouw (niet) afscheid? Moeilijk vind ik dat om te lezen, want ik had je zo gegund dat je wel goed afscheid had kunnen nemen, zeker omdat ik weet hoe belangrijk het is. Mijn moeilijke afscheid was voor dat wij naar Amerika verhuisde, toen heb ik ook huilend in de auto gezeten. Maar mijn afscheid voordat ik naar Nederland kwam was goed. Iedereen ging weg, ik ook, ik stond er achter en had een re-entry course gehad en was er dus helemaal klaar voor :-). Tjonge, wat moet jij het moeilijk hebben gehad met het "inburgeren" in Nederland, nadat je niet goed afscheid had kunnen nemen. Misschien was het net zo moeilijk geweest als je wel afscheid had kunnen nemen, maar toch!
Nu is er zo veel bekend over verhuizen, en het belang van afscheid, en culture shock en zo. Ik denk dat onze ouders hun best gedaan hebben met wat zij wisten op dat moment, maar dat ouders van nu veel meer middelen en mogelijkheden hebben om goed rekening te houden met behoeftes van hun kinderen.

Marit: Wat zou als opvoedingsadvies geven, aan Joy bijvoorbeeld die nu vanuit haar TCK achtergrond een nieuw TCKtje aan het opvoeden is?

Renzo: Mee eens, onze ouders deden wat zij het beste dachten met het weinige informatie die toen beschikbaar was voor TCK's. Dat is hun allang vergeven.  Opvoeding advies, ha! Omdat ik geen kinderen heb en ook niet wil is het lastig om hier een antwoord op te geven. Denk dat andere ouders van TCK's een betere inzicht kunnen geven. Maar als ik toch iets moet zeggen is wees alert op je kinderen en luister vooral naar wat ze te zeggen hebben. Ik durf geen verdere advies te geven! En na het lezen van Joy's blog en haar kennende is het duidelijk dat zij (en haar man) al veel inzichten hebben, aangezien beiden ook TCK's zijn geweest.

Re-entry en Culture Shock

Als je zomaar plompverloren van de ene cultuur in de ander stapt, door vakantie of door verhuizing, dan gebeurt er wel wat met je. Je moet wennen aan alle nieuwe geluiden, kleuren, en geuren. En nog het meeste aan nieuwe gewoontes en gebruiken. Op vakantie valt dat vaak nog wel mee. Dan zit je vaak in een coconnetje van vakantie en dan is al het nieuws leuk en draagt het bij aan een heerlijk vakantiegevoel.

Als je verhuisd, dan is het anders. Want dan is de nieuwe plek jouw nieuwe thuis en dat vraagt andere dingen van je dan wentelen in lekkere vakantiegevoelens.
Culture shock is dan een van termen die voorbij komt. Gelukkig is er steeds meer begrip voor. Ook voor zendelingen of ex-pat mensen die verhuizen naar het buitenland.

Op mijn kostschool was mijn eindexamenklas de eerste klas waarbij er bewust aandacht besteed werd aan wat je te wachten stond als je naar "huis" ging. Wij gingen een heel weekend als klas op pad en er werd uitgebreid gesproken over de re-entry, oftewel terugkeer. Verschillende principes kwamen voorbij. Van hoe je alles vaak eerst romantiseert en daarna in een gat kan vallen. Hoe communicatie en verwachtingen anders kunnen lopen. Van het belang van goed afscheid nemen. Een avond werd besteed aan het opruimen van oud zeer. Wij kregen allemaal de gelegenheid om ruzies bij te leggen, en elkaar te vergeven. Dat was zo helend, en ook zo bijzonder!

Dat weekend heeft mij echt geholpen om naar "huis" te gaan. Ik kon mezelf beter snappen en was ook beter voorbereid op de grote boze nederlandse wereld ;-).

Van de week sprak ik iemand die wel "zomaar" in Nederland kwam, en niet wist wat haar te wachten stond. Ik weet niet of ik er zo goed mee om was gegaan als zij! Dan blijkt ook hoe belangrijk het is om mensen om je heen te hebben die je verhaal willen horen, die nieuwsgierig zijn naar hoe het is op de plek waar je vandaan komt. Voor haar was dat een vriendin, voor mij mijn man. Hij was nieuwsgierig naar mij, naar mijn achtergrond, naar mijn verhaal, en in het begin vond hij het ook prima om alles in het engels aan te horen. Geen wonder dat ik uiteindelijk met hem ben getrouwd! 

Over cultuurverschillen gesproken.....

Vandaag een blogje van mijn zus, over haar eerste ervaringen met gastvrijheid in Nederland: 

Als 17 jarige werkend in een Nederlands bedrijf als datatypiste….. ik leg contact met collega’s en het klikt. Ik wordt geaccepteerd ondanks mijn accent en gebrekkig Nederlands. Mijn Engels komt trouwens goed van pas, ik kan als de beste blind Engels typen. Maar goed, dan heb je leuk contact met je collega’s op de werkvloer, maar dan lijkt het ook leuk om buiten werktijd af te spreken.
Ik kom er achter dat een leuke collega vlak achter ons woont en besluit op een avond rond 19:30 langs te wandelen en even hoi te zeggen. Ik bel aan en heel verschrikt doet ze open, wat kom jij hier doen? Wij hebben toch geen afspraak? Ik probeer uit te leggen dat ik gewoon even langs kwam, maar omdat ik geen afspraak had was ik niet echt welkom. Mijn werd duidelijk verteld dat je niet zonder afspraak langs kon komen…..
Na deze harde les zo’n 20 jaar geleden heeft het mij veel moeite gekost om zonder afspraak bij iemand langs te gaan, gewoon spontaan voor de leuk!! Inmiddels woon ik in een geweldige plek, waar je gewoon langs mag wippen, voor de leuk en niet eens voor koffie met gebak!!

Ook ben ik erachter gekomen dat er hier in NL verschillend over wordt gedacht. Toevallig ben ik zo veel jaar geleden in een stug dorp terecht gekomen waar het ‘’not done’’ was om zomaar langs te waaien. Inmiddels woon ik in een prachtdorp… waar het de normaalste zaak van de wereld is om langs te gaan zonder afspraak.

Cijfers en letters

Iets heel doms eigenlijk... maar weet je hoe lastig het is om cijfers te onthouden en op te schrijven als je ze in twee talen kent?
Neem bijvoorbeeld 23. In het Nederlands is dat drie en twintig. In het Engels twenty three. Ik heb Engels als hoofdtaal gehad op school. Dat is makkelijk met cijfers! Want je schrijft gewoon eerst de 2  van de twenty en dan de 3 van de three. En hey presto! Dan staat er 23.
Nee, dan het Nederlands. Mensen noemen dan hun telefoonnummer op: 235678 oftewel drieëntwintig, zesenvijftig, achtenzeventig. Als ik dat ga schrijven dan wordt het 326587. Dus heb ik mezelf uit noodzaak maar aangeleerd om het eerst genoemde cijfer op te schrijven en dan ruimte te laten zodat ik de tweede cijfer ervoor kan zetten. Snap je het nog een beetje? Ik in ieder geval wel, en zo lukt het mij tenminste om nummers in de juist volgorde op te schrijven.
Toen ik in Stroe op school zat hadden mijn klasgenoten hier mooi profijt van. Ik kon niet uit mijn hoofd rekenen omdat alle cijfers een grote smurrie werden in mijn hoofd. De leraar schreef vervolgens de sommen op het bord zodat ik het nog een beetje kon volgen. De cijfers van mijn klasgenoten vlogen vervolgens ook omhoog!

Letters gaan niet veel makkelijker. Mijn eerste baantje in Nederland was bij een bedrijf die veel codes gebruikte. Dan kreeg ik klanten aan de lijn die product HKNP wilde. En dan zeiden ze tegen mij "ik wil product Hans, Karel, Nico, Peter." Oh help! De eerste paar maanden lukte het mij niet om gelijk het eerste letter te ontcijferen uit het hele woord, en toen heb ik blaadjes volgeklad met Dirk/Anton/Bernard/Cornelis tesamen met Hans/Karel/Nico en Peter. Ik kreeg er een lamme hand van....

Culture Shock in Amerika

De grootste culture shock die ik meemaakte was met de verhuizing van Ethiopië naar Amerika. Ik was toen een tiener, dat maakte het er niet makkelijker op.
Weggaan uit Ethiopië was al een hele stap. Toen hebben wij nog een paar maanden in Nederland gewoond, in Stroe op een klein dorpsschool. Gek genoeg was dat niet eens de grootste overgang, terwijl je dat misschien wel zou denken. Op een of andere manier werden wij gewoon geaccepteerd en heb ik het erg leuk gevonden.

De overgang naar Amerika,  tjonge dat was nog eens wat anders.
Ten eerste wilde ik helemaal niet weg uit Nederland. Ik had net een beetje mijn draai gevonden op de dorpsschool, met verliefdheden en al. Ik was dus stiksjagrijnig dat dingen weer gingen veranderen.
Vervolgens moest ik naar een christelijke school in uniform!! En mens, wat ging iedereen anders met elkaar om. Ik raakte de kluts kwijt, bijna letterlijk, want ik werd er heel erg onzeker van. Het had niet gehoeven, want in eerste instantie maakte ik een goede indruk, omdat ik er wel leuk uitzag. Maar toen ik vervolgens niet wist hoe ik moest flirten op z'n Amerikaans, en ik er ook op andere manieren er niet helemaal bijpaste.... ja, toen was mijn kans om erbij te horen verkeken en was ik inmiddels zo onzeker geworden dat ik ook niet meer wist hoe ik er dan wel bij zou moeten horen.

De eerste week dat ik op school zat nam ik elke dag de overgebleven lunches van anderen mee. Ik kon niet aanzien dat mensen zo slordig met eten omgingen. Lunchzakjes werden kapot gestampt en vervolgens in de prullenbak gegooid. In Ethiopië hadden wij zo weinig gehad dat dat z'n sporen nog naliet. Ik heb dus lunches "gered" totdat mijn moeder zich afvroeg wat zij er dan mee moest doen? Ik had toen ook door dat het geen zin had, en langzamerhand begon het verspillen van eten ook te wennen.

Daarnaast vond ik de oppervlakkigheid van de gesprekken ook erg wennen. Het gingen alleen maar over jongens, make-up en auto's. En met alle drie had ik niet zoveel (hoewel, die jongens zag ik wel!). En de onwetendheid van mijn klasgenoten! Onvoorstelbaar. Ik kon ze met gemak wijsmaken dat ik op een giraf naar school ging, op een krokodil de rivier overstak, en dat ik in een boomhut woonde in Afrika. 

Ook liep ik tegen de vaderlandsliefde van de Amerikanen aan. Elke ochtend was het gebruikelijk om trouw te beloven aan de Amerikaanse vlag, de zogenaamde "pledge of allegiance". Ik deed niet mee, want ik was niet Amerikaans. Maar dat moesten mijn ouders goed uitleggen op school, en de uitzondering werd in de klas toegelicht, anders werd ik behoorlijk vreemd aangekeken.

Hoewel ik dus best veel Amerikaanse invloeden in mijn leven ervaar, was de overgang naar Amerika echt het moeilijkst. Pas toen wij weer terug waren in Ethiopië na die tijd begon ik mij weer een beetje zeker te voelen over mezelf.

Familiebanden

deze steen kwam uit de tuin van Opa en Oma

Eergisteren ben ik even op bezoek geweest bij het graf van mijn opa en oma aan mijn vaderskant. Zij zijn de enige opa en oma die ik bewust heb meegemaakt, en die ook mijn kinderen hebben meegemaakt.
Toen ik klein was, zagen wij ze een keer per jaar, of een keer in de twee jaar of zo. Als ik het goed onthouden heb, zijn zij een keer op bezoek geweest in Oeganda, een keer in Ethiopië, en een keer in Amerika. Die laatste keer herinner ik mij wel, de andere niet.
Opa en Oma waren dus in zekere zin vreemden voor mij.

Toen wij terugkwamen naar Nederland konden wij ook gelijk instromen in de familiedagen van de familie. En ook iets vaker op bezoek gaan. Dus leerde ik de familie een beetje beter kennen. Want ooms en tantes en neven en nichten op afstand,... ja, daar heb je nou eenmaal niet zo veel band mee!




Dat is een van de keerzijden van opgroeien in het buitenland, als ik voor mezelf spreek tenminste. Ik had minder een gevoel van ergens bij horen. Eigenlijk voelde ik dat het meest sterk met het overlijden van mijn Opa. Mijn ouders waren onderweg naar Nederland, en ik moest ze op Schiphol vertellen dat ze een paar uur te laat waren om nog afscheid te kunnen nemen. Een dag later was ik erbij toen de kist werd dichtgeschroefd. Op weg naar huis later die dag was ik mij zo bewust van mijn positie in de familie, als oudste kleinkind. Mijn Opa en Oma hebben meegemaakt dat hun hele familielijn compleet was, geen sterfgevallen bij de kinderen, kleinkinderen of achterkleinkinderen. Dat is zo bijzonder!

Ik ben blij dat ik toch nog dat gevoel heb gehad van de lijn van de de generaties ervaren. Ik blijf mij altijd heel sterk verbonden voelen bij mijn eigen ouderlijk gezin, want zo samen op reis zijn schept wel een enorm hechte band. Maar ik vind het bijzonder dat ik dat ook mag voelen dat ik hoor in een groter verband, dat van de Brandsma familie, met al z'n bijzonderheden.