Winkelen

Alleen al het blikje Lyle's Golden Syrup zien doet mij watertanden. Het goudgele goedje smelt op mijn tong en verwarmt mijn hart.
Er was namelijk maar een grotere supermarkt in Ethiopie. Het droeg de heldhaftige naam "Victory". Waar die victory op sloeg was iedereen een raadsel, want de winkel was vaker leeg dan vol.
Maar af en toe kon je een blikje van dit spul kopen. Dat was dan een traktatie.
Op de Injera Westerns pagina op facebook stond de volgende beschrijving van boodschappen doen bij Victory. Ik ga het niet voor je vertalen, maar als je het globaal leest, dan snap je hoe ingewikkeld boodschappen doen soms kon zijn.

" I used to go to Victory, shopping with my Mom. They had the world’s most complicated check-out system. Only certain items could be put in your shopping cart, the rest remained behind the counters until you had paid for it. For example for cheese you had to go to the cheese counter, ask for what you wanted, have the person write out a note with the name of the item, the weight and the price listed. Each note came in two different copies and colors, I think. One copy was left with your chosen items, which were put in a plastic bag. The other you held on to until you were ready to pay. There were quite a few different counters (and oh yes, the chocolate and candy bars were behind one of them! ). Once you were done shopping, you would bring all your notes to the check-out counter, have the cashier sum them up plus write a new note listing each and every item that was in your shopping cart. Then after having paid, you had to run around the store and collect your items (handing back the notes, so that they could be matched with the correct copy + plastic bag). Once you were done and before you were allowed to leave the store, each and every item was counted and compared to the shopping receipt. If there was a mis-match, it would take forever to be corrected. Yet we were the priviledged ones who could shop there. Quite often there would be people standing outside asking us to buy sugar. Sometimes we did."

Gesprek met mijn broer

Een paar dagen geleden gaf mijn broer de suggestie om een digitaal gesprek te voeren, en deze als blog te posten. Hier is het resultaat tot nu toe! 

Marit: Als je terugkijkt op jouw jeugd, welke beelden komen dan in je op?

Renzo: Een paar beelden komen naar boven:

Vrijheid: We hebben altijd gewoond op plekken met behoorlijk veel ruimte, de vrijheid om buiten te spelen, boomhutten te bouwen en zorgeloos mijn fantasie zijn gang te laten gaan. Pas in Nederland ging mijn wereld dicht en in mijn beleving is dat de eerste keer dat ik ervoer hoe het was om opgesloten te zijn.

Internationaal:  Het ongelofelijke mix van landen en culturen in mijn klas. Mijn beste vriend kwam uit India bijvoorbeeld en andere klasgenoten van Finland tot Tanzania. Een rijke jeugdervaring die ik telkens weer heb opgezocht in mijn latere leven, bijvoorbeeld op de Kibboets in Israël en zelfs op mijn laatste werkplek in Nederland in het Asielzoekerscentrum. 

Gastvrijheid: Ik weet nog dat er altijd mensen bij ons thuiskwamen van allerij soorten, piloten tot medici. Ons huis was een ontmoetingsplaats en een 'thuis weg van huis' voor vele mensen.

Renzo: Wat zijn de beelden die bij jou opkomen?

Marit: Leuk dat je dat schrijft over gastvrijheid! Dat herken ik heel erg, en dat gecombineerd met het internationale zie ik het liefst ook in mijn leven terugkomen. Hier in Nunspeet valt dat nog niet altijd mee, en ik merk dat taal een behoorlijke barrière kan zijn. In alle landen waar wij woonden spraken alle internationale mensen "gewoon" engels. Hier is dat lang niet altijd het geval! Dus dan zijn er misschien wel mensen uit andere landen waar ik contact mee zou kunnen leggen, maar dan is er toch geen gezamenlijkheid.
Ik denk vooral aan ruimte als ik aan vroeger denk. Van mij af kunnen kijken. In RVA over de Rift Valley heen, in Alert woonden wij op een heuvel, in Amerika in Carville hadden wij het hele terrein tot onze beschikking. Dat wat jij vrijheid noemt, dat noem ik dan ruimte. Dat mis ik nog regelmatig.

Marit: Wat vond jij het minst leuk eigenlijk? 

Renzo: Dat is een goeie vraag, want wij hebben het hier over de periode voor Nederland. Apart… het is moeilijk om ergens op te komen, ik weet dat er minder leuke dingen waren maar mijn gedachten gaan steeds terug naar Nederland. Een momentje…

Het eerste wat dan op komt is het steeds afscheid nemen, zeker van mijn vrienden, de laatste keer was het moeilijkst omdat ik net niet het einde van mijn schooljaar kon afmaken en niet mee kon gaan met het laatste schoolreisje. Achteraf kreeg ik brieven met foto's (o.a. het diploma uitreiking van mijn klasgenoten) gestuurd hoe leuk ze het hadden gehad.

Renzo: Ben ook benieuwd naar jou minst leuke momenten maar ook hoe jou afscheid was geweest.

Marit: Weet je dat ik dat niet wist, van jouw (niet) afscheid? Moeilijk vind ik dat om te lezen, want ik had je zo gegund dat je wel goed afscheid had kunnen nemen, zeker omdat ik weet hoe belangrijk het is. Mijn moeilijke afscheid was voor dat wij naar Amerika verhuisde, toen heb ik ook huilend in de auto gezeten. Maar mijn afscheid voordat ik naar Nederland kwam was goed. Iedereen ging weg, ik ook, ik stond er achter en had een re-entry course gehad en was er dus helemaal klaar voor :-). Tjonge, wat moet jij het moeilijk hebben gehad met het "inburgeren" in Nederland, nadat je niet goed afscheid had kunnen nemen. Misschien was het net zo moeilijk geweest als je wel afscheid had kunnen nemen, maar toch!
Nu is er zo veel bekend over verhuizen, en het belang van afscheid, en culture shock en zo. Ik denk dat onze ouders hun best gedaan hebben met wat zij wisten op dat moment, maar dat ouders van nu veel meer middelen en mogelijkheden hebben om goed rekening te houden met behoeftes van hun kinderen.

Marit: Wat zou als opvoedingsadvies geven, aan Joy bijvoorbeeld die nu vanuit haar TCK achtergrond een nieuw TCKtje aan het opvoeden is?

Renzo: Mee eens, onze ouders deden wat zij het beste dachten met het weinige informatie die toen beschikbaar was voor TCK's. Dat is hun allang vergeven.  Opvoeding advies, ha! Omdat ik geen kinderen heb en ook niet wil is het lastig om hier een antwoord op te geven. Denk dat andere ouders van TCK's een betere inzicht kunnen geven. Maar als ik toch iets moet zeggen is wees alert op je kinderen en luister vooral naar wat ze te zeggen hebben. Ik durf geen verdere advies te geven! En na het lezen van Joy's blog en haar kennende is het duidelijk dat zij (en haar man) al veel inzichten hebben, aangezien beiden ook TCK's zijn geweest.

Re-entry en Culture Shock

Als je zomaar plompverloren van de ene cultuur in de ander stapt, door vakantie of door verhuizing, dan gebeurt er wel wat met je. Je moet wennen aan alle nieuwe geluiden, kleuren, en geuren. En nog het meeste aan nieuwe gewoontes en gebruiken. Op vakantie valt dat vaak nog wel mee. Dan zit je vaak in een coconnetje van vakantie en dan is al het nieuws leuk en draagt het bij aan een heerlijk vakantiegevoel.

Als je verhuisd, dan is het anders. Want dan is de nieuwe plek jouw nieuwe thuis en dat vraagt andere dingen van je dan wentelen in lekkere vakantiegevoelens.
Culture shock is dan een van termen die voorbij komt. Gelukkig is er steeds meer begrip voor. Ook voor zendelingen of ex-pat mensen die verhuizen naar het buitenland.

Op mijn kostschool was mijn eindexamenklas de eerste klas waarbij er bewust aandacht besteed werd aan wat je te wachten stond als je naar "huis" ging. Wij gingen een heel weekend als klas op pad en er werd uitgebreid gesproken over de re-entry, oftewel terugkeer. Verschillende principes kwamen voorbij. Van hoe je alles vaak eerst romantiseert en daarna in een gat kan vallen. Hoe communicatie en verwachtingen anders kunnen lopen. Van het belang van goed afscheid nemen. Een avond werd besteed aan het opruimen van oud zeer. Wij kregen allemaal de gelegenheid om ruzies bij te leggen, en elkaar te vergeven. Dat was zo helend, en ook zo bijzonder!

Dat weekend heeft mij echt geholpen om naar "huis" te gaan. Ik kon mezelf beter snappen en was ook beter voorbereid op de grote boze nederlandse wereld ;-).

Van de week sprak ik iemand die wel "zomaar" in Nederland kwam, en niet wist wat haar te wachten stond. Ik weet niet of ik er zo goed mee om was gegaan als zij! Dan blijkt ook hoe belangrijk het is om mensen om je heen te hebben die je verhaal willen horen, die nieuwsgierig zijn naar hoe het is op de plek waar je vandaan komt. Voor haar was dat een vriendin, voor mij mijn man. Hij was nieuwsgierig naar mij, naar mijn achtergrond, naar mijn verhaal, en in het begin vond hij het ook prima om alles in het engels aan te horen. Geen wonder dat ik uiteindelijk met hem ben getrouwd! 

Dunglish

Tweede blog van zus Lise! 

Naar aanleiding van een gesprek met een vriendin ben ik aan het denken geslagen over taal. Ik ben engelstalig door mijn ouders opgevoed, ben mijn hele schoolperiode naar engelstalig onderwijs geweest. Mijn ouders spraken thuis wel het nodige nederlands, dus het begrijpen van de nederlandse taal is nooit het probleem geweest. Het spreken wel. Engels is mijn moedertaal, emotietaal en Nederlands is de taal van nederland, de land waar ik nu woon.

Moet je voorstellen dat je als 17 jarig meisje naar NL verhuisd… in een dorp (ons kent ons, je weet wel als iets afwijkt van wat bekend is…. Afstand houden!) Maar goed. Als ik het zou willen maken in Nederland moest ik toch op de een of ander manier de taal onder de knie krijgen. Dus schreef ik mij in voor nederlandse les in de grote stad  Utrecht. Mijn medestudenten waren allemaal asielzoekers en buitenlanders, en daar zat ik dan tussen met mijn blonde haren. Where do you come from?  En dan antwoorde ik "from Holland"… Nou, de blikken zeiden genoeg. Dat is gek,  iemand die zijn ‘’eigen’’ taal moet leren.  Volgens mij met moeite toendertijd niveau 4 gehaald, geprobeerd om alle uitzonderingen van de regels te onthouden, maar daar is geen beginnen aan! Klaar er mee dacht ik, ik ga de werkvloer op, daar kan ik dan goed nederlands leren!

To cut the story short… ik heb nog steeds Nederlands niet onder de knie. Als ik iets vertel waar emotie bij komt kijken, worden zomaar engelse woorden in mijn zinnen geintegreerd. Is het zo erg om Dunglish te spreken? Ik denk vaak bij mijzelf dat ik qua woordenschat heb ik the best of two worlds. In het engels bestaat het word gezellig en melig niet… veel gezocht in allerlei wordenboeken maar nooit een treffend woord gevonden die de lading dekt.

Kan ik niet beter een taal kiezen, want het komt tenslotte ook niet erg professioneel over om zo van het ene word naar het andere te switchen. Ik heb geaccepteerd dat ik praktiserend  bilingual ben en spreekt dus engels en nederlands door elkaaar. Ook bij mijn cliënten… if geloof niet dat het als storend over komt, ik denk juist dat de emphasis van wat ik wil zeggen duidelijker maakt! 

Maar goed, taal blijft een strijd, mijn brieven gaan niet de deur uit voordat ze zijn dubbel gecheckt door iemand, telefoongesprekken met vreemden vermijd ik en voor de rest probeer ik gewoon the best of two languages te spreken. 

Wie herkent dit nog meer?

Vraag Drie

Drieculturen heeft gevraagd of ik een vragenlijst voor haar in wil vullen over hoe ik ben opgegroeid. Dat wil ik wel, dus de komende tijd zullen jullie een aantal vragen van haar beantwoord zien op deze plek:
Vandaag vraag drie: 

Wat vond ik het moeilijkst aan het opgroeien in het buitenland?

Pffff, weer een vraag die eigenlijk niet makkelijk te beantwoorden is!
Terugkijkend kan ik wel de nodige nadelen zien aan het opgroeien in het buitenland. In de grootsheid van de landen waar wij opgroeide was er eigenlijk weinig ruimte. Weinig ruimte voor persoonlijke groei, voor puberteit. In ieder geval in mijn beleving.
Zo waren wij als kinderen afhankelijk van mijn ouders voor vervoer van en naar feestjes bijvoorbeeld.  Ik heb geen bijbaantje gehad. Als ik wilde rebelleren kon ik naar de buren lopen, maar veel verder was gewoon domweg niet veilig. Een keer was ik tegendraads en ging ik heel gewaagd buiten het hek van het terrein lopen. Vervolgens werden mijn vriendin en ik belaagd door Ethiopische jongens. Ik vond het nog een soort van spannend, maar mijn vriendin is zich wezenloos geschrokken.
Op kostschool was ons bewegingsruimte ook beperkt tot het terrein waar wij op woonde en de regels die daar gelden. Braaf meisje die ik was, hield ik mij er relatief keurig aan. Ik vond het niet nodig om heel dwars te liggen en allerlei fratsen uit te halen. Er waren activiteiten genoeg om aan deel te nemen, en ik was een mooie meid en kreeg dus positieve aandacht genoeg. Ik heb mij goed gevoegd naar mijn omstandigheden.
Maar dat betekende vervolgens wel dat ik mijn eigen grenzen nog moest gaan ontdekken toen ik terugkwam naar Nederland. En dat ik een soort van verlate puberteit had. Iets waar ik soms nog steeds last van heb! Ik moest beter leren denken voor mezelf, in plaats van mij steeds te voegen naar de omgeving waar ik was.
Het moeilijke ligt dus niet zozeer in hoe het toen was, maar de consequenties die het had toen ik naar Nederland kwam. 

Over cultuurverschillen gesproken.....

Vandaag een blogje van mijn zus, over haar eerste ervaringen met gastvrijheid in Nederland: 

Als 17 jarige werkend in een Nederlands bedrijf als datatypiste….. ik leg contact met collega’s en het klikt. Ik wordt geaccepteerd ondanks mijn accent en gebrekkig Nederlands. Mijn Engels komt trouwens goed van pas, ik kan als de beste blind Engels typen. Maar goed, dan heb je leuk contact met je collega’s op de werkvloer, maar dan lijkt het ook leuk om buiten werktijd af te spreken.
Ik kom er achter dat een leuke collega vlak achter ons woont en besluit op een avond rond 19:30 langs te wandelen en even hoi te zeggen. Ik bel aan en heel verschrikt doet ze open, wat kom jij hier doen? Wij hebben toch geen afspraak? Ik probeer uit te leggen dat ik gewoon even langs kwam, maar omdat ik geen afspraak had was ik niet echt welkom. Mijn werd duidelijk verteld dat je niet zonder afspraak langs kon komen…..
Na deze harde les zo’n 20 jaar geleden heeft het mij veel moeite gekost om zonder afspraak bij iemand langs te gaan, gewoon spontaan voor de leuk!! Inmiddels woon ik in een geweldige plek, waar je gewoon langs mag wippen, voor de leuk en niet eens voor koffie met gebak!!

Ook ben ik erachter gekomen dat er hier in NL verschillend over wordt gedacht. Toevallig ben ik zo veel jaar geleden in een stug dorp terecht gekomen waar het ‘’not done’’ was om zomaar langs te waaien. Inmiddels woon ik in een prachtdorp… waar het de normaalste zaak van de wereld is om langs te gaan zonder afspraak.

Cijfers en letters

Iets heel doms eigenlijk... maar weet je hoe lastig het is om cijfers te onthouden en op te schrijven als je ze in twee talen kent?
Neem bijvoorbeeld 23. In het Nederlands is dat drie en twintig. In het Engels twenty three. Ik heb Engels als hoofdtaal gehad op school. Dat is makkelijk met cijfers! Want je schrijft gewoon eerst de 2  van de twenty en dan de 3 van de three. En hey presto! Dan staat er 23.
Nee, dan het Nederlands. Mensen noemen dan hun telefoonnummer op: 235678 oftewel drieëntwintig, zesenvijftig, achtenzeventig. Als ik dat ga schrijven dan wordt het 326587. Dus heb ik mezelf uit noodzaak maar aangeleerd om het eerst genoemde cijfer op te schrijven en dan ruimte te laten zodat ik de tweede cijfer ervoor kan zetten. Snap je het nog een beetje? Ik in ieder geval wel, en zo lukt het mij tenminste om nummers in de juist volgorde op te schrijven.
Toen ik in Stroe op school zat hadden mijn klasgenoten hier mooi profijt van. Ik kon niet uit mijn hoofd rekenen omdat alle cijfers een grote smurrie werden in mijn hoofd. De leraar schreef vervolgens de sommen op het bord zodat ik het nog een beetje kon volgen. De cijfers van mijn klasgenoten vlogen vervolgens ook omhoog!

Letters gaan niet veel makkelijker. Mijn eerste baantje in Nederland was bij een bedrijf die veel codes gebruikte. Dan kreeg ik klanten aan de lijn die product HKNP wilde. En dan zeiden ze tegen mij "ik wil product Hans, Karel, Nico, Peter." Oh help! De eerste paar maanden lukte het mij niet om gelijk het eerste letter te ontcijferen uit het hele woord, en toen heb ik blaadjes volgeklad met Dirk/Anton/Bernard/Cornelis tesamen met Hans/Karel/Nico en Peter. Ik kreeg er een lamme hand van....

Culture Shock in Amerika

De grootste culture shock die ik meemaakte was met de verhuizing van Ethiopië naar Amerika. Ik was toen een tiener, dat maakte het er niet makkelijker op.
Weggaan uit Ethiopië was al een hele stap. Toen hebben wij nog een paar maanden in Nederland gewoond, in Stroe op een klein dorpsschool. Gek genoeg was dat niet eens de grootste overgang, terwijl je dat misschien wel zou denken. Op een of andere manier werden wij gewoon geaccepteerd en heb ik het erg leuk gevonden.

De overgang naar Amerika,  tjonge dat was nog eens wat anders.
Ten eerste wilde ik helemaal niet weg uit Nederland. Ik had net een beetje mijn draai gevonden op de dorpsschool, met verliefdheden en al. Ik was dus stiksjagrijnig dat dingen weer gingen veranderen.
Vervolgens moest ik naar een christelijke school in uniform!! En mens, wat ging iedereen anders met elkaar om. Ik raakte de kluts kwijt, bijna letterlijk, want ik werd er heel erg onzeker van. Het had niet gehoeven, want in eerste instantie maakte ik een goede indruk, omdat ik er wel leuk uitzag. Maar toen ik vervolgens niet wist hoe ik moest flirten op z'n Amerikaans, en ik er ook op andere manieren er niet helemaal bijpaste.... ja, toen was mijn kans om erbij te horen verkeken en was ik inmiddels zo onzeker geworden dat ik ook niet meer wist hoe ik er dan wel bij zou moeten horen.

De eerste week dat ik op school zat nam ik elke dag de overgebleven lunches van anderen mee. Ik kon niet aanzien dat mensen zo slordig met eten omgingen. Lunchzakjes werden kapot gestampt en vervolgens in de prullenbak gegooid. In Ethiopië hadden wij zo weinig gehad dat dat z'n sporen nog naliet. Ik heb dus lunches "gered" totdat mijn moeder zich afvroeg wat zij er dan mee moest doen? Ik had toen ook door dat het geen zin had, en langzamerhand begon het verspillen van eten ook te wennen.

Daarnaast vond ik de oppervlakkigheid van de gesprekken ook erg wennen. Het gingen alleen maar over jongens, make-up en auto's. En met alle drie had ik niet zoveel (hoewel, die jongens zag ik wel!). En de onwetendheid van mijn klasgenoten! Onvoorstelbaar. Ik kon ze met gemak wijsmaken dat ik op een giraf naar school ging, op een krokodil de rivier overstak, en dat ik in een boomhut woonde in Afrika. 

Ook liep ik tegen de vaderlandsliefde van de Amerikanen aan. Elke ochtend was het gebruikelijk om trouw te beloven aan de Amerikaanse vlag, de zogenaamde "pledge of allegiance". Ik deed niet mee, want ik was niet Amerikaans. Maar dat moesten mijn ouders goed uitleggen op school, en de uitzondering werd in de klas toegelicht, anders werd ik behoorlijk vreemd aangekeken.

Hoewel ik dus best veel Amerikaanse invloeden in mijn leven ervaar, was de overgang naar Amerika echt het moeilijkst. Pas toen wij weer terug waren in Ethiopië na die tijd begon ik mij weer een beetje zeker te voelen over mezelf.

De wondere wereld van communicatie

Ik verbreek net de skype verbinding met mijn dochter in India en verwonder mij gelijk over hoe makkelijk het is om contact te leggen en te houden tegenwoordig.
Ergens in een oude doos bestaan er nog cassettebandjes met onze lieflijke stemmetjes. Opnames van ons als kinderen voor onze opa en oma, zodat zij onze stemmen konden horen en nog een beetje "bij" bleven. Dat was volgens mij al heel wat, die cassettebandjes! 

Toen ik op kostschool zat in Kenia werden er dikke enveloppen heen en weer gestuurd. De brieven van thuis en mijn brieven naar huis hebben mijn ouders bewaard. Dat is een kostbaar bezit!
Toen ik daar zat konden wij soms 's avonds bellen, als het heel belangrijk was. Dat hield in dat je eerst naar een beschikbare telefoon moest gaan en in de rij kon gaan wachten. Vervolgens kon je de telefoon aanzwengelen (letterlijk) om de telefoon centrale aan de telefoon te krijgen. Je gaf vervolgens het nummer door dat je wilde bellen aan de vriendelijke mevrouw van de centrale. En dan kon je wachten of het haar lukte om je ouders op te bellen en vervolgens de telefoonlijn weer terug te koppelen naar jou. Vervolgens had je 5 minuten de tijd om al schreeuwend en rekening houdend met vertraging je ouders even te spreken, want na die 5 minuten was de volgende aan de beurt. Bellen deed ik dus niet zo vaak!
En als je soms denkt dat ik uit de jaren 20 kom, nee hoor! Wij hebben het hier over de jaren 80, maar dan wel in hartje Afrika.
Het is dus iedere keer genieten als ik zomaar snel kan horen en zien of het wel goed gaat met mijn meisje. Mijn moeder heeft het eens 6 weken moeten doen zonder een bericht van mij. Ik had het zo naar mijn zin op die kostschool dat ik de tijd niet nam om van mij te laten horen. Later begreep ik dat zij in de auto was gestapt om andere ouders te vragen of zij via hun kinderen wel iets van mij hadden gehoord. Arme moeder! Maar ik moet er nog om glimlachen als ik er aan denk :-).