Familieband

Volgens mijn dochter is een van mijn nichtjes wel eens jaloers op onze familieband. En dan bedoel ik de band die ik heb met mijn broer en zussen. 

Wij zijn hecht, dat klopt inderdaad. Dwars door alle werelddelen heen. Vaak ook zonder regelmatig contact, want de een is beter in bellen, en de ander die schrijft liever. Maar die band die blijft.
Dat krijg je als je zo op elkaars lip opgroeit. En als je familie het enige is wat steeds hetzelfde blijft als je verhuist.
Toen ik hier in Nederland eens een weekend meedraaide voor Missionary Kids, viel mij die familieband ook op. Broers en zussen die om elkaars nek hingen, of bij elkaar op schoot kropen. Ondanks de leeftijdsverschil elkaar toch even opzoeken. Minder concurrentie, meer contact.
Veel meer dan "gewone" Nederlandse kinderen heb je als Third Culture Kid de binding van je gedeelde geschiedenis. Vaak is het alleen nog maar een broer of zus die weet waar je het over hebt als je praat over vroeger. En als je een beetje afgelegen opgroeide, dan waren het je brussen die je speelkameraadjes waren.
Bovendien werden wij door omstandigheden vaak in vrijheid beperkt. Ik kon er niet zomaar op uit, ik was afhankelijk van mijn ouders om mij te brengen en te halen. Ik had geen bijbaantje, of een sport waar ik zelfstandig naar toe ging. Mijn familie was mijn uitvalsbasis.


Nu geniet ik er van dat mijn kids hun neefjes en nichtjes leren kennen. Dat zij wel een gedeelde geschiedenis opbouwen, met een contact die ik niet heb meegemaakt toen ik jong was. En ik vind het jammer dat mijn ene zus niet in Nederland woont en dat ik tante op afstand moet zijn. Hoewel.... ik kan het mij ook niet anders voorstellen bij haar!

Injera Westerns

Op facebook is er een pagina opgezet, Injera Westerns: shared memories of those of us who grew up in Addis in the 80's. Mijn hart klopt sneller bij het lezen van deze herinneringen. Oude foto's komen voorbij, verhalen worden gedeeld. En ik verdiep mij weer eens in mijn achtergrond, in waar ik vandaan kom. De warmte, de vriendschappen, het internationale gezelschap waar ik mee ben opgegroeid.
Het heeft iets om de herkenning te vinden. Dat je aan een woord genoeg hebt om te weten waar de ander het over heeft. Gedeelde geschiedenis schept een band.

Ook hier in Nederland natuurlijk. De laatste tijd heb ik weer iets meer contact met mensen die ik ken uit de tijd dat ik in Utrecht woonde en werkte. Binnenkort komen er twee oud-collega's langs van zo'n 15 jaar geleden. De gedeelde herinneringen blijven iets waar je op terug kunt vallen.
Als je maar lang genoeg op een plek woont, dan bouw je de geschiedenis vanzelf wel op. En dan kun je terugvallen op een vertrouwdheid die je alleen maar kunt krijgen door tijd door te brengen met elkaar.

Maar soms vind ik het beklemmend. Als het alleen maar lijkt te gaan over "van wie ben je d'r eentje"en "hebt je het al gehoord?" Praten met mensen die alleen maar terug lijken te grijpen op de gedeelde herinneringen in een beperkte omgeving, waar bij de blik zo verkokerd lijkt te zijn dat ander gespreksstof vrijwel onmogelijk lijkt.

Doe mij dan maar mijn versplinterd verleden met mijn gevarieerde contacten. Waarbij ik soms een gevoel van gemis heb, van ergens niet bij horen, en mij dan weer door zo'n facebook pagina weer even helemaal "thuis" voel.

Ontmoetingen

De afgelopen twee maanden is mijn dochter in India geweest. Uiteindelijk is ze ook 10 dagen in Karigiri aan de slag gegaan. Locatie van een lepraziekenhuis, inmiddels ook een onderzoekscentrum. Mijn ouders hebben daar ook een aantal jaar gewoond. Toen dochterlief daar een aantal dagen was, hing er een briefje op het prikbord, dat de kleindochter van Wim en Mariet Brandsma er rondliep. Zo werd ze aangesproken door deze en gene die mijn ouders kenden.
Paul Brand heeft ook in Karigiri gewerkt. Hij is in de leprawereld een bekendheid, een legende bijna. Een prachtige wijze intelligente betrokken man waarvan ik het voorrecht had om die ook te kennen. En hij heeft Marinda als baby nog vastgehouden, van hem en zijn vrouw kregen wij een mooi kraamkado.
De wereld van Paul Brand, van mijn vader, van mij, en van mijn dochter kwamen bij elkaar een paar weken geleden, toen mijn dochter daar rondliep. Zij deed onderzoek naar de stigma rond lepra, een ziekte die ik heb gehad, op een plek waar mijn ouders hebben gewoond, en op een plaats waarin de erfenis van Paul Brand nog altijd voortleeft in de betrokkenheid van de mensen. Een man waar zij bij op schoot heeft gezeten.
Mooi vind ik dat, dat verschillende stukjes uit ons leven zo in elkaar verweven raken.

Vraag Vijf

Drieculturen heeft gevraagd of ik een vragenlijst voor haar in wil vullen over hoe ik ben opgegroeid. Dat wil ik wel, dus de komende tijd zullen jullie een aantal vragen van haar beantwoord zien op deze plek:
Vandaag vraag vijf:

Vertel iets over je sociaal netwerk. In hoeveel landen heb je vrienden wonen? 

Facebook is een geschenk. Want dankzij Facebook heb ik opnieuw contact gelegd met heel veel vrienden en kennissen uit alle landen waar ik gewoond heb. En die vrienden en bekenden zijn ook weer uitgewaaierd over de wereld, dus het zijn nogal wat landen waar ik kennissen heb wonen! Omdat ik veel op Amerikaanse scholen heb gezeten zitten er behoorlijk wat mensen in Amerika. Maar ik heb voogden gehad uit Kenia, dus daar zit ook een groepje mensen. En op de internationale school in Ethiopië zaten ontzettend veel verschillende nationaliteiten, en dat zie je terug in waar mijn kennissen vandaan komen. (zo uit het blote hoofd: Spanje, Kroatie, Noorwegen, Sweden, Engeland, Kenia, Ethiopie, Ierland, Australie, Canada, Thailand,  Egypte, Tanzania...)
Het intrigeert mij ook hoe anders iedereen is. Ooit hebben wij een gezamenlijk stukje geschiedenis opgebouwd, maar nu is iedereen zijn eigen gang gegaan. Neem bijvoorbeeld mijn "graduating class". De klas waarmee ik mijn diplomering  (High School) heb gehad. Wij hebben allemaal op een christelijke school gezeten, protestants christelijk. Maar als je nu kijkt, dan zijn wij allemaal uitgewaaierd naar allerlei verschillende kerken en sommige gaan juist helemaal niet meer naar een kerk. Een aantal mensen zouden nu amper meer door een deur kunnen omdat hun politieke standpunten zo'n eind uit elkaar liggen. Ik vind dat erg interessant. Op mijn facebookpagina heb ik een ontzettend gevarieerde dwarsdoorsnede van de samenleving met verschillende culturen, nationaliteiten, idealen en levensstijlen.
Terwijl ik dit schrijf realiseer ik mij dat mijn Nederlandse vrienden dit helemaal niet terugzien. Ik heb namelijk twee facebookprofielen. Een in het Engels voor mijn vroegere contacten, en een in het Nederlands voor de contacten van hier en nu. Misschien wel een beetje raar. Maar het voelt voor mij inderdaad aan als twee losse werelden die elkaar amper raken.

Ook nu merk ik dat ik geneigd ben om contact te zoeken met mensen die anders zijn, of ook een internationale "tik" hebben. Zo heb ik hier in Nunspeet een klein groepje engelssprekende ladies om mij heen verzameld. Een Zuid Afrikaan, een Canadese, een Amerikaan, en iemand met een link naar Engeland. Toen ik een aantal maanden geleden er achter kwam dat een collega een poosje in Engeland had gewoond, en zij ook nog een hele poos door Australië had gereisd, toen was er ook gelijk een klik en duurde het niet lang voordat wij heerlijk zaten te kletsen over alles behalve het werk. Dat gemeenschappelijke van de taal of van het reizen geeft toch een andere band dan het contact met mijn Nederlandse vrienden die dat niet hebben meegemaakt. Anders, niet beter of slechter!

Eigenlijk leef ik dus, ook sociaal gezien, met mijn benen in twee werelden. Enerzijds de wereld van vroeger, van reizen, van internationale contacten, van engels spreken en lezen, van andere culturen en gewoontes. Anderszijds de wereld van hier en nu, van man en kinderen, van baan en verplichtingen en verantwoordelijkheden.
Ik denk dat het een levenslange klus is om die twee werelden bijeen te brengen, zodat er niet een gevoel van gemis is als een van de twee ontbreekt.

Ik kom van....

Ik kom van eindeloze vergezichten, van Bata schoenen en Black Cat kauwgom.

Ik kom van oude houten huizen, grijze golfplaten daken, en de geur van eucalyptus.

Ik kom van paarse bougainville en rode stof. Van heuvels die verdwijnen in de horizon.

Ik kom van valse verjaardagsliedjes en dunglish, van Michener en Mozart.

Ik kom van controle en gastvrijheid en creativiteit.

Ik kom van verbondenheid, liefde en trouw.

Ik kom van een warme geloofsgemeenschap, potlucks en handen in de lucht.

Ik kom van Noorwegen, Oeganda, Ethiopië, Amerika en Kenia.

Ik kom van kaastaart, bierbrood en pork met uienroomsaus.

Ik kom van kerstbomen gemaakt van takken, samen zingen, arty party’s, en de jaren 80.

Ik kom van overal en nergens, hoor overal bij, en toch ook niet.

Ik kom van thuis.

(hiervoor gebruikte ik een gedichtopdracht die heet Where I'm from)

Culture Shock in Amerika

De grootste culture shock die ik meemaakte was met de verhuizing van Ethiopië naar Amerika. Ik was toen een tiener, dat maakte het er niet makkelijker op.
Weggaan uit Ethiopië was al een hele stap. Toen hebben wij nog een paar maanden in Nederland gewoond, in Stroe op een klein dorpsschool. Gek genoeg was dat niet eens de grootste overgang, terwijl je dat misschien wel zou denken. Op een of andere manier werden wij gewoon geaccepteerd en heb ik het erg leuk gevonden.

De overgang naar Amerika,  tjonge dat was nog eens wat anders.
Ten eerste wilde ik helemaal niet weg uit Nederland. Ik had net een beetje mijn draai gevonden op de dorpsschool, met verliefdheden en al. Ik was dus stiksjagrijnig dat dingen weer gingen veranderen.
Vervolgens moest ik naar een christelijke school in uniform!! En mens, wat ging iedereen anders met elkaar om. Ik raakte de kluts kwijt, bijna letterlijk, want ik werd er heel erg onzeker van. Het had niet gehoeven, want in eerste instantie maakte ik een goede indruk, omdat ik er wel leuk uitzag. Maar toen ik vervolgens niet wist hoe ik moest flirten op z'n Amerikaans, en ik er ook op andere manieren er niet helemaal bijpaste.... ja, toen was mijn kans om erbij te horen verkeken en was ik inmiddels zo onzeker geworden dat ik ook niet meer wist hoe ik er dan wel bij zou moeten horen.

De eerste week dat ik op school zat nam ik elke dag de overgebleven lunches van anderen mee. Ik kon niet aanzien dat mensen zo slordig met eten omgingen. Lunchzakjes werden kapot gestampt en vervolgens in de prullenbak gegooid. In Ethiopië hadden wij zo weinig gehad dat dat z'n sporen nog naliet. Ik heb dus lunches "gered" totdat mijn moeder zich afvroeg wat zij er dan mee moest doen? Ik had toen ook door dat het geen zin had, en langzamerhand begon het verspillen van eten ook te wennen.

Daarnaast vond ik de oppervlakkigheid van de gesprekken ook erg wennen. Het gingen alleen maar over jongens, make-up en auto's. En met alle drie had ik niet zoveel (hoewel, die jongens zag ik wel!). En de onwetendheid van mijn klasgenoten! Onvoorstelbaar. Ik kon ze met gemak wijsmaken dat ik op een giraf naar school ging, op een krokodil de rivier overstak, en dat ik in een boomhut woonde in Afrika. 

Ook liep ik tegen de vaderlandsliefde van de Amerikanen aan. Elke ochtend was het gebruikelijk om trouw te beloven aan de Amerikaanse vlag, de zogenaamde "pledge of allegiance". Ik deed niet mee, want ik was niet Amerikaans. Maar dat moesten mijn ouders goed uitleggen op school, en de uitzondering werd in de klas toegelicht, anders werd ik behoorlijk vreemd aangekeken.

Hoewel ik dus best veel Amerikaanse invloeden in mijn leven ervaar, was de overgang naar Amerika echt het moeilijkst. Pas toen wij weer terug waren in Ethiopië na die tijd begon ik mij weer een beetje zeker te voelen over mezelf.